Chanh: Thức ăn, vị thuốc
bốn mùa
Chanh
là loại cây được trồng lâu đời ở khắp mọi miền đất
nước, cho quả quanh năm. Chanh là sản vật của các
vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Quả và lá chanh là gia vị hết sức
thân quen của nhiều dân tộc. Mọi bộ phận của cây
chanh đều được dùng làm thuốc chữa bệnh bốn mùa.
Dịch quả
Có vị chua, tính mát. Có tác dụng
thanh nhiệt, tiêu thực, chống viêm. Chanh vị cực
toan, cho nên mỗi lần không dùng nhiều, kể cả khi
dùng ngoài hay uống trong. Không ăn chanh để giảm
béo. Bốn mùa chúng ta đều có thể dùng chanh. Nhưng
nói chung chanh dùng tốt nhất vào mùa hè - thu.
Mùa hè tác dụng khử tiêu thực. Mùa thu thuộc phế
kim khắc can mộc, phế khắc can nên cần tăng chất
chua.
Do tính hàn của dịch quả chanh nên
tránh dùng trong trường hợp có hàn chứng như cảm
hàn.
Chanh có vị chua nên cả Đông và Tây
y đều chống chỉ định trong trường hợp có viêm loét
đường tiêu hóa.
Mọi bộ phận của cây chanh đều được dùng làm thuộc
chữa bệnh bốn mùa
Vỏ quả chanh
Có vị the, cay, tính ấm, vào 3 kinh
cam, tỳ, phế. Có tác dụng lý trí tiêu thực, hóa
đờm, chữa chứng ăn không tiêu, bụng đau đầy trướng,
nôn mửa. Vỏ có tính ôn nên có thể dùng quả chanh
cắt khoanh lấy cả vỏ lẫn dịch cho uống nóng để giải
cảm như thả vào nước trà nóng.
Lá chanh
Dùng làm lá xông giải cảm, lá non
giã đắp rốn trẻ em bí đái, trướng bụng. Lá chanh
ăn với thịt gà luộc ăn thơm và dễ tiêu do có nhiều
tinh dầu.
Rễ
Chữa ho. Rễ chanh cùng hạt chanh,
phèn chua, gừng chữa rắn cắn.
Hạt chanh
Tẩy giun, chữa rắn cắn, chữa ho ở
trẻ em. Ép lấy dầu làm xà phòng.
Vỏ thân
Làm thuốc bổ giúp tiêu hóa
tốt
Theo Tây y: vỏ quả chanh có tác dụng
tiêu thực, tăng nhu động ruột, gây trung kiện, khử
đờm. Phần xốp trắng của vỏ cầm tiêu chảy do có pectin,
vỏ còn chứa canxipectat và flavonoit tăng miễn dịch,
chống xơ vữa mạch máu. Cành non và lá có tinh dầu
thơm mát dùng sản xuất nước hoa, kem bôi da.
Acid citric có nhiều nhất trong chanh
so với các loại quả, hợp với canxi thành dung dịch
hòa tan, có ích cho người bị tăng huyết áp, chữa
sắc tố da trên mặt nên cũng làm mỹ phẩm.
Chanh làm thức ăn uống
Nước chanh đường uống giải nhiệt mùa
hè. Nếu cho ít, ít bạc hà càng ngon, càng tốt. Không
uống lúc đói và trước khi đi ngủ.
- Vắt vào nước rau muống luộc, các
thức ăn như nước phở, bín, mắm tôm, nước mắm, muối
rất hấp dẫn và bổ.
- Vắt lên trứng luộc thái miếng, các
món cá, thêm ngon bổ.
- Thái lát cho vào cốc nước trà (có
cả vỏ) thanh nhiệt và trừ đàm.
- Ăn chanh khi lên cơn thèm rượu,
thuốc là để cai rượu, thuốc lá.
- Kẹo chanh, rượu chanh, mứt chanh
tiện dùng nhưng không tốt bằng chanh tươi.
- Mắm tôm cho chanh sủi bọt mới là
mắm tôm loại ngon nhiều đạm.
- Luộc ốc dùng lá chanh để thơm và
bớt lạnh.
- Chanh muối dầm nước uống đã được
sản xuất công nghiệp gần như chanh tươi.
Chanh không những
được dùng làm thuốc mà còn dùng làm mỹ phẩm
- Chữa cảm cúm viêm họng: Nước
chanh cô mật ong
- Chữa đau đầu: Cắt
lát chanh với một ít vôi dán vào hai thai dương
chữa đau đầu.
- Côn trùng đốt:
Nhỏ hay đắp chanh lên chỗ bị đốt.
- Đau nửa đầu: Dùng
chanh cả vỏ áp lên trán rồi phủ khăn mặt lên. Khi
cảm thấy nóng thì bỏ ra hoặc cho bệnh nhân ngâm
chân vào nước có vắt chanh.
- Đau nhức mỏi chân:
Xoa xát nhẹ chanh vào nơi nhức.
- Loét niêm mạc lưỡi:
Chanh, bột sắn dây mỗi thứ 12g, đường 20g, nước
đun sôi 150ml. Uống nóng 1-2 lần/ngày
- Ho ra máu: Chanh
3 quả, mật mía 30ml, nước 750ml sắc còn 1/3. Lấy
chanh ra thái nhỏ cho vào nước sắc trộn. Uống nước
ngày 1 lần, uống 3 ngày liền, ăn bã.
- Chín mé: Chanh
1 quả, khoét lỗ vừa ngón tay hay chân cho ít muối
nướng cho nóng, để ấm cho ngón tay hay chân vào
buộc lại.
- Lợm giọng đầy hơi:
Quả vắt hết nước, thái miếng nhào mật. Ăn ngày 3
quả.
Chanh
làm mỹ phẩm
Dùng chanh làm chất se da, làm khít
lỗ chân lông, làm da căng mịn. Đặc biệt đối với
da nhờn nên dùng loãng và kèm xoa bóp. Người Nhật
tắm với bột chanh tăng cường tuần hoàn cho da hồng
mịn.
- Gội đầu bằng chanh thơm mượt tóc,
sạch gầu. Rửa mặt bằng nước pha loãng chanh sẽ trắng
da, cho vào bồn ngâm tắm sạch thơm da, khử độc,
mùa hè tốt cho trẻ, trừ rôm sẩy.
- Chế mặt nạ trị da nhờn
Công thức 1: 2 thìa canh cám gạo,
2 thìa canh bột kiều mạch, 2-3 giọt chanh, nước
ấm đủ làm nhão.
Công thức 2: Nghiền nhuyễn hạt hạnh
nhân, quả dưa chuột, với 2-3 giọt chanh cho quánh.
Trước khi đắp mặt nạ, rửa sạch mặt. Đắp khoảng 15-30
phút. Sau đó rửa lại nước mát cho sách.
- Dị ứng phấn trang điểm:
Hạt chanh tươi nghiền mịn hòa với nước đun sôi để
nguội xoa lên mặt cho đến khi khỏi.
Thanh khiết môi
trường
Dùng quả chanh nguyên nhất là loại
có mùi thơm để trong phòng vài quả sẽ có tác dụng
điều tiết không khí. Để vỏ chanh trong tủ lạnh cũng
khử được mùi hôi (cho vào túi ni lông)
Để dưỡng sinh theo mùa, bạn hãy dùng
chanh là đắc sách trong mùa hè.
(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)