Ăn cá sống dễ bị ung
thư gan
Mới đây, các nhà khoa học thuộc ĐH
Khon Kaen (Thái Lan) lên tiếng cảnh báo: Ăn cá sống
dễ bị ung thư gan do nhiễm sán lá gan. Hàng triệu
người ở Thái Lan, Cambodia và Việt Nam đã bị nhiễm
sán lá gan.
Nghiên cứu do nhóm các nhà khoa học
Thái Lan nói trên được tiến hành suốt 20 năm qua
và chỉ mới công bố hồi gần đây.
Các nhà khoa học Thái Lan kêu gọi
người dân các nước Đông Nam Á từ bỏ thói quen ăn
cá nước ngọt sống để tránh nguy cơ ung thư gan do
sán lá gan gây ra.
Theo nhóm nghiên cứu, thủ phạm gây ra ung thư gan
ở những người thích ăn các món cá sống (như gỏi
cá, cá nấu chưa chín…) chính là sán lá gan – loại
ký sinh trùng phổ biến ở các con sông thuộc các
vùng nông thôn của các nước Thái Lan, Lào, Cambodia,
Hàn Quốc, Trung Quốc và Việt Nam.

Sán lá gan ở người (Ảnh: microscopyu)
Nhiều loại cá nước ngọt là ký chủ trung gian của
sán lá gan, và những người ăn cá sống sẽ bị nhiễm
ký sinh trùng này. Cá nước ngọt nuôi trong ao hồ
lẫn cá sống trong sông, rạch đều có thể bị nhiễm
sán lá gan như nhau.
Trưởng nhóm nghiên cứu, tiến sĩ Banchob
Sripa, thuộc khoa Bệnh lý học của Trường Đại học
Khon Kaen (Thái Lan), phát biểu: “Dù tỉ lệ ung thư
gan ở những người nhiễm sán lá gan là dưới 1%, nhưng
hiện có hàng triệu người nhiễm loại ký sinh trùng
nguy hiểm này ở Thái Lan, Cambodia và Việt Nam.
Ở Thái Lan, hiện có 6 triệu người bị nhiễm”.
Trong tài liệu được công bố trên ấn
bản mới nhất của tạp chí Public Library of Science
(PloS) ở Mỹ, nhóm nghiên cứu cho biết đa số những
người nhiễm sán lá gan thường không có triệu chứng
gì, nhưng sau nhiều năm, một số trong đó bị ung
thư gan.
Trong suốt 20 năm qua, tiến sĩ Banchob
và các cộng sự đã nghiên cứu mối liên hệ giữa việc
nhiễm sán lá gan với ung thư gan, đặc biệt là ung
thư ống mật.
Trong quá trình nghiên cứu, các chuyên
gia đã phát hiện tình trạng nhiễm sán lá gan đặc
biệt nghiêm trọng ở các tỉnh thuộc miền Bắc và Đông
Bắc Thái Lan – nơi mà những món cá sống như “Koi-Pla”
rất được ưa chuộng.
Trong một cuộc phỏng vấn, ông Banchob
nói: “Không ăn cá sống là cách dễ nhất để tránh
nhiễm sán lá gan”.
Ông cho biết sán lá gan xâm nhập vào
ống mật và sự tấn công của nó sẽ gây ra một “cơn
bão” cytokine – chất hoạt hóa tế bào. Đây là một
phản ứng miễn dịch rất mạnh, mạnh đến nỗi nó không
chỉ tiêu diệt sán lá gan mà giết luôn cả những mô
xung quanh nữa.
Ống nói: “Có 2 cơ chế tấn công của
sán lá gan. Thứ nhất là nó có thể cắn biểu mô ngoài
của ống mật và gây ra những vết loét; thứ hai là
nó gây viêm túi mật. Những người có càng nhiều cytokine
gây viêm thì càng bị viêm nhiều, và họ có nguy cơ
bị ung thư về sau”.
Theo nhóm nghiên cứu, “ung thư gan
thường được chẩn đoán muộn vì những triệu chứng
của bệnh xuất hiện rất trễ. Do đó, khi được chẩn
đoán là bị ung thư gan thì hấu hết bệnh nhân đang
ở giai đoạn ung thư tiến triển, như giai đoạn 4,
vì thế họ chỉ có thể được điều trị dưới hình thức
’còn nước còn tát” mà thôi. Rất khó có thể phát
hiện những thương tổn ban đầu ở gan do ung thư gây
ra, vì không có triệu chứng gì ở giai đoạn đầu của
bệnh”.
Ông Banchob cho biết: “Đa số bệnh
nhân ung thư gan tử vong trong vòng 6 tháng đến
1 năm kể từ khi bệnh được phát hiện. Không có bệnh
nhân ung thư gan nào còn sống sau 5 năm cả”.
Có hai loại sán lá
gan: sán lá gan lớn và sán lá gan nhỏ. Sán lá gan
lớn thường lây vào người qua thịt bò, thịt trâu,
thịt dê, thịt lợn…, còn sán lá gan nhỏ thường lây
cho người do thói quen ăn lẩu cá, gỏi cá.
Sán lá gan nhỏ là loại
ký sinh trùng có chu kỳ phức tạp bao gồm cả người
và vật chủ trung gian (như ốc, cá...). Trứng sán
lá gan nhỏ có trong đường mật sau đó được bài xuất
ra ngoài theo phân, nếu gặp nước thì sẽ nở thành
ấu trùng lông. Ấu trùng lông tìm đến vật chủ trung
gian thứ nhất là các loài ốc. Trong ốc, ấu trùng
lông phát triển thành những ấu trùng đuôi. Sau đó
ấu trùng đuôi rời ốc và tìm đến các loài cá nước
ngọt (vật chủ trung gian thứ hai) để cư trú. Tại
đây ấu trùng đuôi phát triển thành các nang ấu trùng
nằm trong các thớ thịt của cá – đây là giai đoạn
gây nhiễm bệnh.
Nếu ăn cá sống (gỏi
cá) hoặc cá nấu chưa chín, ấu trùng sẽ theo thức
ăn vào đường ruột sau đó xâm nhập vào ống mật, trở
thành sán lá gan nhỏ trưởng thành và gây bệnh. Thời
gian từ lúc ấu trùng xâm nhập cơ thể đến khi xuất
hiện sán trưởng thành có khả năng gây bệnh khoảng
từ 3-4 tuần.
Sán gan có thể sống
lâu tới 30 năm. Vì vậy bệnh sán gan, nếu không chữa,
có thể kéo dài nhiều năm và gây những biến chứng
bất ngờ và nguy hiểm, trong đó có ung thư gan.
Người bị nhiễm sán
lá gan thường bị đau tức vùng gan (hông phải), sốt,
gầy sút, nổi mẩn và rối loạn tiêu hóa. Nếu không
được điều trị kịp thời có thể dẫn tới xuất huyết,
thiếu máu nặng, vỡ bao gan và tử vong.
Nguồn: Vnexpes - Quang Thịnh (Theo Reuters, EurekAlert!,
Wikipedia)